Nếp mở hàng và cách cư xử ở chợ: phần không ai dạy
Bài trước nói cách bố trí sạp nhỏ. Bài này nói phần mềm hơn nhưng quan trọng không kém: nếp cư xử ở chợ — thứ mà người mới ra sạp thường lúng túng vì không ai dạy thành bài.
Mở hàng: nếp phổ biến và giới hạn của nó
Nhiều nơi có nếp coi trọng lượt bán đầu ngày — bán được sớm thì người bán thấy nhẹ nhõm cả buổi.
Nhưng đây là chỗ nếp dễ trượt thành chuyện khó chịu. Ranh giới cần giữ:
- Không ép khách đầu tiên phải mua. Người đi chợ có quyền hỏi rồi đi. Níu kéo hay nói nặng vì "mở hàng mà không mua" là điều khách nhớ rất lâu — và họ sẽ không quay lại.
- Không đổi giá vì là khách mở hàng theo hướng bất lợi cho khách.
- Nếp là chuyện của người bán, không phải nghĩa vụ của người mua.
Nói thẳng: một sạp có tiếng dễ chịu thì bán được lâu dài hơn một sạp giữ đúng nếp mở hàng.
Cư xử với khách hỏi mà không mua
Ở chợ, phần lớn người dừng lại là để hỏi. Cách đối với nhóm này quyết định lượng khách quay lại:
- Trả lời đủ rồi để người ta tự nghĩ — bám theo là khách bỏ đi nhanh hơn.
- Nói giá rõ ràng, không vòng vo.
- Khách hỏi món mình không có thì chỉ sang chỗ khác — việc này nghe ngược đời nhưng chính là cách xây tiếng lâu dài.
- Chào khi khách đi, kể cả khi không mua.
Bạn hàng: tài sản lớn nhất của người bán chợ
Ở chợ, người bán cạnh nhau vừa cạnh tranh vừa nương nhau. Mấy nếp thường thấy:
- Trông sạp giùm khi người kia đi vệ sinh hoặc ăn trưa.
- Đổi tiền lẻ, mượn tạm cái cân, cuộn dây.
- Chỉ khách sang sạp có món khách cần.
- Không nói xấu sạp bên với khách — người nghe thường đánh giá ngược lại người nói.
Điểm cuối là quy tắc bất thành văn mạnh nhất ở chợ, và vi phạm nó thì mất chỗ đứng trong khu rất nhanh — mất nhiều hơn phần bán thêm được.
Giá và nói thách
Mỗi chợ mỗi khác, và cách nào cũng có người theo. Điều thực tế:
- Giá rõ thu hút khách ngại trả giá, vốn là nhóm ngày càng đông.
- Nói thách quá thì khách một lần không quay lại, dù lần đó có lời.
- Bán cho khách quen và khách lạ chênh nhau nhiều là chuyện dễ vỡ, vì người ta có nói với nhau.
Nguyên tắc gọn: tính giá sao cho khách biết mình vừa mua ở đâu thì vẫn không thấy hớ.
Rằm, mùng một và mấy dịp trong tháng
Nhiều tiểu thương có nếp riêng vào ngày rằm và mùng một — thắp hương, thay nước bàn thờ Thần Tài, bán mở hàng sớm hơn.
Đây là nếp cá nhân của từng người, làm vì thấy yên tâm. Không nên áp lên bạn hàng khác, và cũng không có gì phải theo nếu nhà mình không có nếp đó.
Chỗ cần chú ý: mấy ngày này ở nhiều chợ đông hơn, nên chuẩn bị hàng và tiền lẻ nhiều hơn thường ngày là việc thực tế nên làm.
Giữ sức và giữ giờ
Phần ít được nói mà ảnh hưởng nhiều nhất tới người bán chợ:
- Ngồi lâu một tư thế là nguồn đau lưng và chân — nên đứng dậy đi lại vài lần trong buổi.
- Ăn đúng bữa; nhiều người bỏ bữa trưa vì sợ mất khách, rồi mệt cả buổi chiều.
- Nắng nóng và bụi ở khu chợ ngoài trời — nước uống và chỗ che là chuyện sức khỏe.
- Có ngày nghỉ — sạp mở 365 ngày thì người bán kiệt trước khi sạp đông.
Người mới ra sạp nên làm gì trước
- Đi chợ đó vài buổi với tư cách khách trước khi thuê chỗ — thấy giờ đông giờ vắng, thấy ai bán gì.
- Chào hỏi sạp xung quanh ngay ngày đầu.
- Bắt đầu ít mặt hàng, thêm dần theo thứ khách hỏi.
- Ghi lại khách hỏi gì mà mình không có — đây là danh sách nhập hàng thật nhất.
Điểm cuối đáng làm ngay từ tuần đầu và hầu như không tốn gì.
Khi chợ vắng dần
Nhiều chợ truyền thống thưa khách hơn trước, và đây là điều người bán ở đó cảm nhận rõ. Vài hướng mà tiểu thương đang làm:
- Giữ khách quen bằng liên lạc riêng — nhắn tin báo hàng mới, giữ món khách hay lấy. Đây là thứ chợ có mà nơi khác khó bằng.
- Nhận giao trong khu — nhiều khách ngại đi chợ nhưng vẫn muốn mua chỗ quen.
- Bán thêm qua điện thoại với khách ở xa, dù chỉ vài đơn mỗi tuần.
- Chọn mặt hàng mà người ta vẫn muốn xem tận mắt — đó là phần chợ giữ được lợi thế.
Điểm đầu là lợi thế thật của người bán chợ: biết tên khách, biết khách hay mua gì — thứ mà một sạp nhỏ làm tự nhiên còn nơi lớn phải xây cả hệ thống mới có.