Giữ tiền và giữ hàng ở sạp chợ: mấy thói quen nhỏ làm nên khác biệt
Hai bài trước nói bố trí sạp nhỏ và nếp cư xử ở chợ. Bài này nói phần ít ai bàn công khai nhưng ai bán chợ cũng phải lo: giữ tiền và giữ hàng.
Sạp chợ có mấy đặc điểm khiến việc này khó hơn cửa hàng: mở toang bốn phía, tiền mặt là chính, và thường chỉ một người trông cả quầy.
Chia tiền ra, đừng để một chỗ
- Tiền lẻ để thối — để chỗ dễ lấy, chỉ đủ dùng trong buổi.
- Tiền đã bán được — cất vào chỗ khuất, không để chung với tiền thối.
- Tiền lớn — cất riêng, tốt nhất là mang về hoặc gửi đi trong ngày.
- Tiền cá nhân — tách hẳn khỏi tiền hàng, nếu không thì cuối tháng không biết lãi lỗ thật.
Nguyên tắc gọn: chỗ nào khách nhìn thấy thì chỉ để đúng số cần thiết. Người có ý xấu nhìn một lượt là biết quầy nào để tiền hớ hênh.
Mấy lúc dễ mất nhất
- Lúc đông khách — hai ba người cùng hỏi, và đó chính là lúc dễ bị đánh lạc hướng.
- Lúc đang thối tiền cho người này thì người kia hỏi giá.
- Lúc dọn hàng đầu và cuối buổi, khi đồ bày ra chưa xếp gọn.
- Lúc rời quầy một chút — đi vệ sinh, đi ăn, sang quầy bên nói chuyện.
- Lúc mệt cuối ngày, khi mình không còn để ý kỹ nữa.
Biết trước mấy khoảng đó thì chỉ cần cẩn thận thêm trong đúng mấy phút ấy, không phải căng thẳng cả ngày.
Nhờ người trông hộ
- Nhờ quầy bên khi phải rời chỗ — đây là nếp bình thường ở chợ và ai cũng có lúc cần.
- Cất tiền đi trước khi nhờ, không phải vì nghi ngờ mà vì không đặt ai vào thế khó.
- Đậy hàng nhỏ giá trị lại.
- Trông lại cho người ta khi họ cần — quan hệ ở chợ là thứ giữ được của hơn mọi cái khoá.
Ghi chép tối thiểu
Không cần sổ sách phức tạp, nhưng ba thứ này nên có:
- Tiền đầu buổi — bao nhiêu tiền lẻ mang ra.
- Nhập hàng — ngày nào lấy gì, bao nhiêu tiền.
- Tiền cuối buổi — đếm và ghi lại.
Chỉ ba dòng mỗi ngày là biết được thật sự lãi bao nhiêu, thay vì cảm giác "hôm nay bán được". Rất nhiều người bán chợ lâu năm không biết mặt hàng nào thật sự có lãi vì chưa bao giờ tách ra.
Sổ nợ
Bán chịu là chuyện không tránh được ở chợ, nhưng nó là chỗ mất tiền lặng lẽ nhất:
- Ghi ngay lúc bán, đừng để nhớ trong đầu.
- Ghi rõ ngày, tên, món, số tiền — và cho người mua nhìn thấy mình ghi, như vậy hai bên cùng biết.
- Đặt hạn mức cho từng người; quá hạn mức thì dừng, nói nhẹ nhàng.
- Nhắc sớm và nhắc nhẹ. Để lâu thì vừa khó đòi vừa mất tình.
- Chấp nhận có khoản không đòi được, và coi đó là chi phí — đỡ hơn là để nó làm hỏng quan hệ nhiều năm.
Phòng mà không làm khách khó chịu
- Đứng ở chỗ nhìn bao quát được quầy, đó là cách phòng tốt nhất và không ai thấy phiền.
- Chào từng người bước tới — vừa lịch sự vừa cho biết mình đã thấy họ.
- Hàng nhỏ dễ cầm thì để phía trong, hàng cồng kềnh bày ngoài.
- Đừng nhìn khách bằng ánh mắt canh chừng. Người mua thật sẽ thấy khó chịu và không quay lại, còn người có ý xấu thì cũng không vì thế mà thôi.
Cuối buổi và về nhà
Quãng dọn hàng về là lúc nhiều người lơi ra nhất, mà lại là lúc trong người có nhiều tiền nhất:
- Đếm tiền ở chỗ khuất, không đếm giữa lối đi hay ngay trước quầy.
- Chia nhỏ, cất vài chỗ trên người thay vì dồn một túi.
- Đổi giờ về và đổi đường về thỉnh thoảng, nhất là nếu ngày nào cũng đi một tuyến vào một giờ.
- Đừng vừa đi vừa xem điện thoại trên đường về.
- Gửi tiền đi trong ngày nếu số lớn, đừng để qua đêm ở nhà hay ở sạp.
Và với người bán một mình: nói cho người nhà biết mình về giờ nào. Nghe nhỏ nhưng đó là thói quen đáng có.
Chuyển khoản
- Nhận chuyển khoản giảm được lượng tiền mặt phải giữ — đây là thay đổi lớn nhất mấy năm nay với người bán chợ.
- Kiểm báo có thật sự vào tài khoản chứ đừng chỉ nhìn màn hình khách đưa; ảnh chụp màn hình có thể không phải giao dịch thật.
- Đợi tiền vào rồi mới giao hàng với món giá trị.
- Tài khoản riêng cho việc bán hàng, để cuối tháng nhìn ra con số thật.