An toàn ở sạp chợ: điện, lửa và lối thoát

Chợ truyền thống là nơi mà một đám cháy nhỏ ở một sạp có thể thành thiệt hại của cả dãy — và điều đó có lý do rất cụ thể chứ không phải xui rủi.

Vì sao rủi ro ở chợ cao hơn

• Hàng chất cao và đầy vật dễ cháy — vải, giấy, nhựa, bao bì. Một sạp vải là một khối nhiên liệu.
• Lối đi hẹp, và thường bị lấn thêm bởi hàng bày ra ngoài.
• Hệ điện cũ được câu thêm qua nhiều năm — mỗi đời chủ sạp lại nối thêm một nhánh, và không ai còn biết tổng tải là bao nhiêu.
• Nhiều sạp thắp nhang hằng ngày.
• Các sạp dính liền nhau, không có vách ngăn cháy.

⇒ Nghĩa là: giữ an toàn ở chợ không phải việc riêng của từng sạp. Đây là điều đáng nói ra với hàng xóm sạp, bằng giọng bình thường, trong lúc bình thường.

Điện — nguyên nhân hàng đầu

1. 🔴 Không cắm chồng nhiều ổ nối lên nhau. Mỗi tầng ổ nối thêm là thêm một điểm tiếp xúc kém, và tiếp xúc kém thì sinh nhiệt.
2. Thiết bị công suất lớn phải có đường dây riêng — bình đun nước, lò, quạt công nghiệp, máy ép. Không dùng chung dây nối với đèn.
3. Dây phải còn nguyên vỏ. Chỗ nào quấn băng keo là chỗ cần thay, không phải chỗ đã sửa xong.
4. Tắt hết thiết bị sinh nhiệt khi về, và rút phích thay vì chỉ tắt công tắc.
5. 🔴 Không sạc pin dự phòng, điện thoại hay xe điện qua đêm ở sạp khi không có người.
6. Đèn chiếu hàng đặt cách xa vải và giấy — bóng công suất lớn toả nhiệt đáng kể khi bật liên tục cả ngày.

Nhang và lửa ở sạp

• Bàn thờ Thần Tài đặt cách xa hàng dễ cháy — đây là chỗ khó vì sạp chật, nhưng phải chừa được một khoảng.
• 🔴 Rút chân nhang thường xuyên, đừng để đầy. Bát hương đầy chân nhang khô ở giữa một sạp vải là tình huống xấu nhất có thể hình dung.
• Không để nhang cháy khi đóng sạp ra về — kể cả nhang vòng, kể cả khi "chỉ còn một đoạn ngắn".
• Chuyển đèn dầu và nến sang đèn điện, hoặc dùng nhang điện.
• Đốt vàng mã đúng chỗ quy định của chợ, không đốt ngay tại sạp.

Lối thoát

• 🔴 Không để hàng lấn lối đi chung. Nghe như chuyện nội quy, nhưng trong một đám cháy thì lối đi chính là thứ quyết định ai ra được.
• Biết cửa thoát gần nhất, và biết một lối thứ hai nếu lối kia bị chặn. Đi thử một lần cho thuộc đường.
• Biết chỗ bình chữa cháy và họng nước của chợ — và kiểm xem chúng có đang bị hàng che mất không.
• Không chặn cửa cuốn hay cửa sắt bằng hàng hoá xếp phía trong.

Trang bị cho riêng sạp mình

• Một bình chữa cháy nhỏ — còn hạn, kim ở vùng xanh, treo ở chỗ với tới trong ba giây chứ không nhét sau đống hàng.
• Biết cách dùng nó. Rút chốt, hướng vào chân đám cháy, bóp cò, quét ngang. Đọc một lần hôm nay còn hơn đọc lúc đang run.
• Đèn pin nhỏ — mất điện trong chợ kín thì tối hoàn toàn.
• Số điện thoại ban quản lý chợ lưu sẵn trong máy.

Giấy tờ và tiền

• ⚠️ Đừng để toàn bộ giấy tờ quan trọng ở sạp — hợp đồng thuê sạp, sổ sách, giấy tờ tuỳ thân. Chụp ảnh lưu lên mạng và giữ bản gốc ở nhà.
• Sổ nợ và sổ bán chịu nên có bản sao — mất sổ là mất khoản phải thu.
• Hỏi ban quản lý chợ về bảo hiểm — có bảo hiểm chung không, phạm vi tới đâu, và có nên mua thêm riêng không.

Khi có cháy

1. 🔴 Hô to và báo ngay — cho người bên cạnh, cho ban quản lý, và gọi cứu hoả. Một phút báo sớm đổi được rất nhiều.
2. Chữa ngay nếu còn nhỏ và bạn đứng gần bình chữa cháy. Nếu khói đã dày thì thôi.
3. 🔴 Đừng quay lại cứu hàng. Đây là điều khó nhất và cũng quan trọng nhất. Hàng hoá mua lại được.
4. Cúi thấp khi đi qua khói, che mũi miệng bằng khăn ẩm.
5. Ra rồi thì đứng ở chỗ an toàn, không quay vào.

Việc của cả dãy

⇒ Ba việc nên bàn với các sạp xung quanh, và nên bàn lúc mọi chuyện đang yên:

• Giữ lối đi chung thông — thoả thuận rõ ràng mức bày hàng ra ngoài, để không ai phải nhắc ai giữa lúc bực bội.
• Hệ điện chung — nếu thấy dây cũ, ổ cháy xém, hay đường dây quá tải thì báo ban quản lý cùng nhau. Một người nói thì khó, cả dãy nói thì được xử lý.
• Trông chừng hộ nhau — người về sau liếc qua sạp người về trước xem có gì còn bật không. Việc nhỏ, và nó đã cứu nhiều sạp.

Sạp có nấu nướng

Sạp hàng ăn và sạp có bếp nhỏ nằm ở nhóm rủi ro riêng, cao hơn hẳn:

• Bình ga phải để chỗ thoáng, đứng thẳng, không kê sát nguồn nhiệt và không nhét dưới gầm bàn kín.
• Dây dẫn ga và van kiểm mỗi tháng — nhìn vỏ dây có nứt không, và kiểm hạn của dây. ⚠️ Cách thử rò đơn giản: bôi nước xà phòng lên chỗ nối, thấy sủi bọt là có rò.
• Khoá van sau mỗi buổi, không chỉ tắt bếp.
• Dầu mỡ bám quanh bếp và trên quạt hút là chất dễ cháy tích lũy dần — lau định kỳ, đừng để dày.
• 🔴 Không dùng nước dập dầu đang cháy. Đậy nắp kín hoặc dùng bình chữa cháy phù hợp; đổ nước vào chảo dầu cháy làm lửa bùng lên dữ dội.
• Có một cái nắp vung to để sẵn cạnh bếp — đây là dụng cụ chữa cháy dầu hiệu quả nhất và rẻ nhất.

⇒ Và với sạp nấu nướng thì bình chữa cháy là loại dùng được cho dầu mỡ, không phải loại nào cũng hợp — hỏi rõ khi mua, vì dùng sai loại có khi làm mọi việc tệ hơn.

Năm phút đầu ngày, hai phút cuối ngày

Cách giữ những việc trên không thành gánh nặng là gắn chúng vào hai thời điểm cố định:

Mở sạp — năm phút: nhìn một vòng dây điện và ổ cắm xem có chỗ nào xém hay lỏng; kiểm bình chữa cháy còn ở đúng chỗ và không bị hàng che; nhìn lối đi trước sạp còn thông không.

Đóng sạp — hai phút: tắt và rút phích thiết bị sinh nhiệt; kiểm nhang đã tắt hẳn; kiểm khoá van ga nếu có bếp; nhìn lại một lượt rồi mới kéo cửa.

⇒ Bảy phút mỗi ngày, làm thành thói quen thì không còn phải nhớ. Và nếu trong dãy có vài sạp cùng làm, cả khu an toàn lên rõ rệt — vì trong chợ thì mức an toàn của bạn bằng mức của người bất cẩn nhất ở gần bạn.