Đặt hàng từ xa và tiền cọc: chốt gì trước khi chuyển, kiểm gì lúc nhận
Bốn bài trước của mục này đi lần lượt: bày gì cho hợp khách khu Chợ Lớn, mua sỉ khác mua lẻ ra sao, chọn mặt hàng đầu tiên thế nào cho khỏi chôn vốn, và hàng tồn thì xử ra sao. Cả bốn đều giả định bạn đã đứng trước món hàng, nhìn thấy nó, cầm được nó.
Bài này nói khúc còn lại, và là khúc mất tiền nhiều nhất trong nghề lấy hàng: lúc bạn đặt qua ảnh, qua tin nhắn, chuyển một khoản cọc, rồi chờ. Người bán ở quận khác, ở tỉnh, hoặc ở nước ngoài. Bạn chưa cầm món nào cả, nhưng tiền đã đi rồi.
Chốt bằng chữ trước khi chốt bằng tiền
Một cuộc trao đổi mua bán qua tin nhắn thường trôi rất nhanh, và phần lớn tranh cãi về sau đều nằm ở chỗ hai bên tưởng mình đã nói rõ. Trước khi chuyển bất cứ đồng nào, hãy gõ lại thành một tin nhắn duy nhất và xin người bán xác nhận:
- Tên món, mã món nếu có, và số lượng từng loại.
- Kích thước thật bằng số — đường kính, chiều cao, trọng lượng. Đừng nhận "cỡ vừa", "cỡ lớn".
- Chất liệu ghi đúng như người bán nói, nguyên văn.
- Giá một món, giá cả lô, đã gồm hay chưa gồm phí vận chuyển và thùng gỗ.
- Bao giờ giao, giao tới đâu, ai trả phí nếu phải giao lại lần hai.
- Hàng sai hoặc vỡ thì đổi, trả hay bù tiền, và trong bao nhiêu ngày.
Tin nhắn đó không phải hợp đồng, nhưng nó là thứ duy nhất bạn có khi hai bên nhớ khác nhau. Giữ nguyên đoạn chat, đừng xoá, đừng dọn.
Ảnh chụp là ảnh của lô nào
Ảnh đẹp trên trang bán hàng thường là ảnh mẫu, chụp một lần rồi dùng mãi. Với hàng đá, hàng gỗ, hàng thủ công thì mỗi lô một khác — vân khác, màu khác, độ bóng khác. Cách hỏi có ích: xin một tấm ảnh chụp đúng lô đang có trong kho, chụp hôm nay, có món đặt cạnh một cái thước hoặc một đồng tiền để so cỡ.
Người bán làm ăn đàng hoàng sẽ chụp cho bạn trong vài phút. Người viện lý do rằng "hàng giống hệt ảnh mẫu" thì chưa chắc đã gian, nhưng bạn nên hạ số lượng đặt lần đầu xuống.
🔴 Tiền cọc — chỗ mất tiền nhiều nhất
Đây là khối quan trọng nhất của bài. Mấy điều dưới đây không phải chuyện phong thủy, là chuyện giữ tiền:
- Chuyển vào tài khoản đúng tên người bán hoặc tên cửa hàng. Được nhờ chuyển vào tài khoản "của người nhà", "của kế toán", "tài khoản cá nhân vì công ty đang khoá" thì dừng lại và hỏi cho ra lẽ.
- Cọc một phần, đừng cọc trọn. Lần đầu làm với một nguồn mới, cọc vừa đủ để người ta giữ hàng cho mình, phần còn lại trả lúc nhận.
- Đơn đầu tiên nên nhỏ. Coi nó là tiền học phí để biết nguồn này có thật hay không.
- Cảnh giác với việc giục. "Còn đúng hai bộ", "chốt trong hôm nay thôi", "có người khác đang hỏi" là nhịp giục quen thuộc. Nguồn hàng thật gần như không bao giờ cần bạn quyết trong mười phút.
- Đừng chuyển thêm ngoài thoả thuận. Kiểu phát sinh "phí thông quan", "phí giải phóng lô hàng", "chuyển thêm rồi hoàn lại sau" là kịch bản moi tiền thường gặp nhất, và khoản sau bao giờ cũng lớn hơn khoản trước.
Mất tiền vì đặt nhầm món thì còn gỡ được bằng cách bán rẻ. Mất tiền vì chuyển cho một người không có hàng thì không gỡ được gì cả.
Lúc nhận hàng: mở ra kiểm trước khi ký
Thói quen tốt nhất là mở kiện ngay trước mặt người giao, quay một đoạn ngắn từ lúc thùng còn nguyên niêm. Đoạn phim đó vô dụng chín lần trong mười lần, nhưng lần thứ mười thì nó là toàn bộ lý lẽ của bạn.
Kiểm theo đúng thứ tự: đếm số lượng trước, rồi đến kích thước, rồi mới tới đẹp xấu. Đếm thiếu là chuyện nói được ngay; còn "hàng không đẹp như tưởng" là chuyện khó nói và dễ thành cãi nhau.
Hàng dễ vỡ thì giữ lại nguyên thùng và lớp chèn cho tới khi chắc chắn không phải trả lại. Bỏ thùng đi rồi mà phải gửi ngược thì bạn tự chịu thêm một lần rủi ro nữa.
Hàng sai, hàng thiếu, hàng vỡ: nói trong bao lâu
Nói càng sớm càng dễ. Trong ngày là tốt nhất, chậm nhất là trong khoảng thời gian hai bên đã hẹn ở tin nhắn chốt đơn. Cách nói cũng quyết định kết quả: gửi ảnh chụp rõ, ghi rõ món nào, thiếu mấy cái, sai chỗ nào so với đoạn chat cũ — thay vì viết một tin dài trách móc.
Phần lớn nguồn hàng muốn giữ khách lâu dài sẽ xử lý gọn. Nguồn nào bắt đầu vòng vo, đổ cho nhà xe, rồi im lặng thì bạn có câu trả lời cho câu hỏi có nên đặt tiếp hay không.
Vận chuyển và rủi ro dọc đường
Hỏi trước ba điều: ai chọn nhà xe, ai trả phí, và nếu mất kiện thì ai chịu. Ba câu này hay bị bỏ qua vì lúc vui vẻ không ai nghĩ tới, và luôn được lôi ra khi có chuyện.
Hàng nặng như tượng đá, bể cảnh, chậu lớn thì hỏi thêm là xe giao tới cửa hay giao tại bến, có người khiêng hay không. Một pho tượng vài chục ký nằm ở bến lúc bốn giờ chiều là một buổi tối mệt nhọc của bạn, không phải của người bán.
Khi nào nên đi xem tận nơi
Có mấy trường hợp đáng bỏ một buổi đi xem thay vì đặt qua ảnh: lô hàng đầu tiên với một nguồn mới, hàng giá trị cao trên mức bạn chịu mất được, hàng mà khách của bạn sẽ soi kỹ từng vân từng nét, và hàng phải đặt làm theo yêu cầu riêng.
Đi một buổi tốn tiền xe và nửa ngày công. So với một lô hàng phải bán tháo thì đó là khoản rẻ.
Nói gọn lại
Đặt hàng từ xa không có gì sai và cũng chẳng liên quan tới vận may. Nó chỉ là một giao dịch mà bạn trả tiền trước khi nhìn thấy hàng, nên phần việc của bạn là thu hẹp khoảng tối đó lại: chốt bằng chữ, xin ảnh đúng lô, cọc vừa phải vào đúng tài khoản, kiểm lúc nhận và nói sớm khi có chuyện. Làm đủ năm việc ấy thì đa số rủi ro còn lại chỉ là rủi ro buôn bán bình thường.