Ngày vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng: nên làm gì, và đừng để bị cuốn theo đám đông
Mùng 10 tháng Giêng âm lịch là ngày vía Thần Tài. Với người buôn bán, đây là một trong vài ngày quan trọng nhất năm. Với thị trường thì đây là ngày các tiệm vàng và tiệm phong thủy đông nhất — xếp hàng từ sáng sớm, có nơi kéo dài tới tối.
Bài này nói hai phần: tập tục gốc là gì, và phần nào là do thị trường tạo ra sau này.
Tập tục gốc: cúng và mở hàng
Theo nếp phổ biến ở miền Nam và trong cộng đồng người Hoa, ngày vía Thần Tài là dịp:
- Lau dọn bàn thờ Thần Tài cho sạch sẽ, thay nước, thay trái cây.
- Cúng một mâm lễ — thường có bộ tam sên (thịt heo luộc, trứng luộc, tôm hoặc cua luộc), trái cây, hoa, hương, và có nhà thêm rượu, nước.
- Mở hàng đầu năm — nhiều tiệm chọn ngày này để bán mẻ đầu tiên sau Tết.
Trọng tâm của tập tục nằm ở lòng thành và sự ngăn nắp, không nằm ở việc phải mua thứ gì.
Phần do thị trường tạo ra
Tục mua vàng ngày vía Thần Tài là nếp mới hình thành vài chục năm gần đây và lan rộng nhờ truyền thông, chứ không có trong tập tục cổ. Điều này không có nghĩa là sai — nếp mới vẫn là nếp, và nhiều người thấy vui khi làm.
Nhưng nên biết rõ để tự quyết, thay vì làm vì sợ thiếu:
- Giá vàng ngày vía thường cao hơn ngày thường do cầu tăng đột biến, và thường hạ lại trong vài ngày sau.
- Chênh lệch mua vào bán ra ngày đó cũng thường rộng hơn.
- Mua một chỉ vàng ngày vía không phải điều kiện để được phù hộ — đó là cách diễn đạt của người bán.
Nếu anh chị thích nếp này và xem như một điều may mắn đầu năm thì cứ làm, mua món nhỏ vừa túi. Nếu thấy phải chen chúc mấy tiếng đồng hồ thì hoàn toàn có thể bỏ qua mà không mất gì.
Việc nên làm trong ngày, xếp theo mức quan trọng
- Lau dọn bàn thờ sạch sẽ — việc này mới là gốc, và không tốn đồng nào.
- Thay nước, thay trái cây tươi.
- Cúng theo nếp nhà — mâm to hay nhỏ tùy điều kiện, không ai chấm điểm.
- Mở hàng, bán mẻ đầu tiên với tinh thần vui vẻ.
- Mua một món nhỏ lấy may nếu thích — và đây là việc cuối cùng, không phải việc đầu tiên.
Nếu muốn mua chợ lớn thì mua gì
Với người buôn bán, mấy món hay được chọn trong dịp này: cóc ngậm tiền, tỳ hưu, bát tụ lộc, tượng Thần Tài mới nếu tượng cũ đã sứt mẻ. Nhưng nói thẳng:
- Nếu bàn thờ đã đủ bộ và còn tốt thì không cần mua thêm gì. Bày chật không làm tăng ý nghĩa.
- Nếu tượng đã sứt mẻ hoặc bạc màu thì đây là dịp hợp lý để thay — và đó là lý do thật, không phải lý do dịp lễ.
- Mua vì muốn thì tốt; mua vì sợ không mua thì xui thì nên dừng lại.
Cách tránh chen chúc mà vẫn giữ nếp
- Đi sớm hoặc đi muộn. Đông nhất thường là buổi sáng. Chiều muộn cùng ngày thường vắng hơn nhiều.
- Đặt trước vài ngày, tới ngày chỉ việc ghé lấy. Nhiều tiệm nhận giữ hàng.
- Mua trước Tết. Tập tục coi trọng ngày làm lễ, không phải ngày mua đồ. Món mua từ trước vẫn dùng cho lễ ngày vía bình thường.
- Làm lễ tại nhà thay vì phải tới đâu đó — đây vốn là nếp làm tại nơi buôn bán của mình.
Với người không buôn bán
Ngày vía Thần Tài gắn với người kinh doanh. Nhà thuần ở không có bàn thờ Thần Tài thì không cần làm gì cả, và cũng không phải lập bàn thờ chỉ vì tới ngày.
Nếu anh chị làm công ăn lương mà vẫn muốn có chút nếp đầu năm, thì mấy việc nhẹ nhàng hơn và hợp hơn: dọn dẹp bàn làm việc, sắp lại giấy tờ, đặt một món nhỏ ở góc bàn. Không cần liên quan tới Thần Tài.
Một điều cửa hàng nên nói
Ngày vía là ngày bán tốt nhất năm của những nơi như chúng tôi. Chính vì vậy mà nên nói rõ: không mua gì trong ngày đó thì cũng không sao cả. Tập tục nằm ở việc lau dọn, thay nước và làm ăn tử tế suốt năm, không nằm ở hóa đơn mùng 10.