Màu đỏ, chữ Phúc và câu đối: dùng lúc nào, dán ở đâu, và khi nào thì quá tay
Đi qua khu buôn bán ngày giáp Tết là thấy ngay: đỏ rực từ cửa vào trong, chữ Hán dán khắp nơi, câu đối hai bên cửa. Đây là nét văn hóa đẹp, nhưng dùng không đúng liều thì tiệm trông rối và hàng hóa bị chìm.
Bài này nói ý nghĩa gốc, chỗ dùng, và chỗ nên dừng tay.
Màu đỏ: vì sao, và dùng bao nhiêu
Màu đỏ trong tập tục Á Đông gắn với may mắn, xua đuổi điều xấu, và sự sống động. Trong buôn bán, nó còn có tác dụng rất thực: đỏ là màu bắt mắt nhất từ xa, nên tiệm dùng đỏ thì người đi đường dễ nhận ra.
Nhưng đỏ là màu mạnh. Dùng quá thì:
- Hàng hóa bị nền lấn át, khách không thấy món nào nổi.
- Không gian nhỏ trông chật hơn.
- Người ở trong lâu thấy mệt mắt, nhất là nhân viên đứng cả ngày.
Liều dùng hợp lý theo cách nhà thiết kế hay làm: đỏ chiếm khoảng một phần mười tới hai phần mười diện tích nhìn thấy, làm điểm nhấn ở cửa, biển hiệu, và vài chi tiết. Phần còn lại để màu trung tính cho hàng nổi lên.
Dịp Tết thì tăng liều lên là đúng nếp, nhưng nên là đồ dán và treo tháo được, để ra Giêng gỡ xuống, đừng sơn đỏ cả tiệm.
Chữ Phúc và chuyện dán ngược
Chữ Phúc dán ngược là chơi chữ tiếng Hoa: "đảo" (ngược) đồng âm với "đáo" (đến), nên chữ Phúc lộn ngược đọc thành phúc đến. Đây là tập tục vui, dán xuôi hay ngược đều không sai.
Chỗ dán phổ biến: cánh cửa chính, hoặc trên tường ngay lối vào. Có nếp cho rằng chữ trên cửa lớn thì nên dán xuôi, chỉ chữ trên cửa nhỏ hoặc trên đồ vật mới dán ngược — nhưng đây là chi tiết tùy vùng, không phải quy định cứng.
Bộ chữ hay gặp và ý nghĩa
- Phúc — may mắn, điều lành nói chung. Dùng được mọi nơi, mọi dịp.
- Lộc — tài lộc, bổng lộc. Hợp với nơi buôn bán.
- Thọ — sống lâu. Hợp nhà có người lớn tuổi, dùng làm quà mừng thọ.
- Hỷ — niềm vui. Chữ Song Hỷ (hai chữ Hỷ ghép) dùng cho đám cưới.
- Tài — tiền tài, hay thấy ở tiệm và trên bàn thờ Thần Tài.
- An — bình an, hợp nhà ở hơn là tiệm.
⚠️ Nếu anh chị không đọc được chữ Hán, nên hỏi rõ chữ mình mua là chữ gì trước khi treo. Có trường hợp mua tranh chữ về treo mà không biết nghĩa, và chữ đó không hợp với chỗ treo.
Câu đối: dán thế nào cho đúng
Câu đối Tết gồm hai vế dán hai bên cửa, và thường có một tấm ngang dán phía trên gọi là hoành phi hoặc câu ngang.
Quy ước dán:
- Vế trên (thượng liên) dán bên phải khi nhìn từ ngoài vào; vế dưới (hạ liên) dán bên trái.
- Cách nhận biết vế nào là vế trên: chữ cuối của vế trên thường là thanh trắc (âm cao, gãy), chữ cuối vế dưới là thanh bằng (âm bằng phẳng). Với câu đối tiếng Việt cũng theo lối này.
- Nếu mua câu đối in sẵn thì thường có đánh dấu, hoặc hỏi người bán.
Dán ngược vế không phải lỗi nghiêm trọng — nhiều người không để ý. Nhưng nếu tiệm ở khu mà người lớn tuổi hay ghé thì làm đúng vẫn hơn.
Khi nào thì quá tay
Ba dấu hiệu dễ nhận:
- Khách bước vào mà mắt không biết nhìn đâu trước. Quá nhiều điểm nhấn thì không còn điểm nhấn nào.
- Chữ và tranh che mất hàng hóa hoặc che tầm nhìn từ ngoài vào trong.
- Đồ trang trí Tết còn treo tới giữa năm. Đây là điều hay gặp và làm tiệm trông cũ kỹ, luộm thuộm.
Nguyên tắc gọn: trang trí theo mùa thì phải gỡ theo mùa. Ra Giêng gỡ đồ Tết xuống, giữ lại phần cố định như biển hiệu và một hai chữ treo quanh năm.
Với người ngoài cộng đồng muốn dùng
Hoàn toàn dùng được, và nhiều tiệm không phải người Hoa vẫn dùng chữ Hán trang trí. Chỉ nên giữ hai điều: biết nghĩa chữ mình treo, và đừng dùng chữ có nghĩa tang lễ hoặc thờ cúng vào mục đích trang trí. Hỏi người bán một câu là tránh được.