Nhà vừa ở vừa bán: giữ ranh giới thời gian, không chỉ ranh giới không gian
Bài trước nói chia không gian trong nhà vừa ở vừa bán. Nhưng nhiều nhà chia chỗ xong vẫn thấy mệt, và lý do nằm ở chỗ khác: chưa chia được thời gian.
Với nhà làm tiệm thì giờ nào cũng có thể là giờ bán — khách gõ cửa lúc chín giờ tối, điện thoại reo lúc ăn cơm, tin nhắn tới lúc đã nằm. Không ai bắt phải trả lời, nhưng ai cũng trả lời.
Vì sao khó giữ giờ
- Cửa ngay đó — mở ra bán một món mất hai phút, nên từ chối thấy vô lý.
- Sợ mất khách, nhất là khách quen.
- Không có lúc nào rõ ràng là "đã xong việc", vì không đi đâu về đâu cả.
- Người nhà cũng quen nếp đó và cùng nhau duy trì nó.
Điểm cuối là điểm đáng nói nhất: không phải khách phá giờ của mình, mà là nhà mình chưa từng đặt ra một cái giờ.
Đặt giờ đóng cửa và nói ra
- Chốt một giờ cụ thể, và chọn giờ mình giữ được chứ đừng chọn giờ nghe hay.
- Ghi lên biển, ghi lên trang bán hàng, nhắn cho khách quen biết.
- Giữ đúng trong hai ba tuần đầu — sau đó khách quen theo, và đây là quãng khó nhất.
- Đóng cửa thật: kéo cửa, tắt đèn biển. Cửa còn hé thì giờ đóng cửa chỉ là lời nói.
- Chọn một buổi hoặc một ngày nghỉ cố định nếu được.
Nói thẳng một điều mà người bán hàng lâu năm đều biết: khách không bỏ đi vì mình đóng cửa đúng giờ. Họ chỉ cần biết giờ đó là mấy giờ.
Khách gọi ngoài giờ
- Trả lời gọn và hẹn lại — "mai em mở cửa từ tám giờ, anh ghé giúp em nhé" là đủ và không mất lòng ai.
- Có ngoại lệ thật thì cứ làm: khách ở xa, việc gấp, người quen lâu năm. Ngoại lệ có ý thức khác hẳn với không có giờ nào cả.
- Đừng để điện thoại bán hàng cạnh giường.
- Tin nhắn tối thì trả lời sáng hôm sau; trả lời lúc mười một giờ đêm là tự dạy khách rằng giờ nào cũng nhắn được.
Bữa cơm
Đây là ranh giới nhỏ mà giữ được thì đổi hẳn không khí trong nhà:
- Ăn ở chỗ khuất, không ăn ngay tại quầy — vừa đỡ bị cắt ngang vừa đỡ khiến khách ngại.
- Thay phiên trông quầy để cả nhà đều có lúc ngồi ăn tử tế.
- Một bữa trong ngày không ai cầm điện thoại, kể cả người lớn.
- Nếu tiệm đông giờ cơm thì đổi giờ ăn, đừng cố ăn trong lúc bán.
Con cái trong nhà có tiệm
- Chỗ học phải tách khỏi chỗ bán — không chỉ vì ồn mà vì trẻ cần một chỗ không bị người lạ nhìn vào.
- Đừng mặc định con trông quầy vào giờ học; nhờ thì nói rõ và nhờ có giới hạn.
- Cho trẻ phụ việc vừa sức thì tốt — nhiều đứa trẻ lớn lên trong tiệm rất thạo việc và tự tin. Vấn đề chỉ nảy ra khi việc lấn hết vào giờ của chúng.
- Có lúc cả nhà không nói chuyện buôn bán, dù chỉ một bữa.
Nếu nhiều người cùng bán
Nhà có hai ba người cùng đứng tiệm thì ranh giới thời gian phải là thoả thuận chung, không phải quyết định của riêng ai:
- Chia ca rõ ràng — ai trực buổi nào, ai đóng cửa. Không rõ thì cuối cùng người nào chăm nhất sẽ gánh hết.
- Ai cũng có ngày nghỉ, kể cả người chủ. Chủ không nghỉ thì người làm cũng ngại nghỉ.
- Nói ra khi thấy quá sức, đừng chịu đựng rồi trách nhau sau — trong nhà thì chuyện này càng khó nói và càng cần nói.
- Ghi lịch ra giấy dán chỗ dễ thấy; nhớ trong đầu là mỗi người nhớ một kiểu.
Với nhà nhiều thế hệ thì thêm một điều: người lớn tuổi thường không chịu nghỉ. Cách hiệu quả hơn là giao cho họ phần việc nhẹ và có giờ rõ ràng, chứ không phải bảo họ nghỉ.
Ngày nghỉ
- Báo trước cho khách vài ngày, dán biển và nhắn nhóm khách quen.
- Đi khỏi nhà nếu được — ở nhà mà đóng cửa thì rất khó nghỉ thật.
- Nhờ người trông nếu tiệm không đóng được, và trả công đàng hoàng.
- Đừng dồn ngày nghỉ vào việc dọn kho; đó vẫn là làm việc.
Một điều đáng nhớ
Tiệm mở suốt ngày thì doanh thu có thể nhỉnh hơn, nhưng người bán mệt dần và khách cảm được điều đó. Một người chủ nghỉ đủ, tiếp khách vui vẻ, nhớ tên khách quen — đó mới là thứ giữ tiệm sống lâu.
Nghề buôn bán nhỏ là nghề đường dài. Giữ được sức và giữ được nhà cửa êm ấm là một phần của việc kinh doanh, không phải thứ phải hy sinh cho nó.