Phong thủy theo tập tục người Hoa vùng Chợ Lớn: khác gì với phong thủy phổ thông
Vùng Chợ Lớn có nếp phong thủy riêng, hình thành từ cộng đồng người Hoa sinh sống nhiều đời. Nó không mâu thuẫn với phong thủy phổ thông, nhưng có những thứ được coi trọng hơn hẳn, và có những thứ gần như bắt buộc trong khi nơi khác chỉ coi là tùy chọn.
Bài này viết cho hai nhóm: người trong cộng đồng muốn làm cho đúng nếp nhà, và người mới tới khu này mở cửa hàng, muốn biết hàng xóm đang làm gì và vì sao.
1. Bàn thờ Thiên — thứ phổ thông không có
Bàn thờ Thiên (còn gọi bàn thiên) là bàn thờ nhỏ đặt ngoài trời, thường trên một trụ cao trước nhà hoặc trên sân thượng, hướng ra ngoài. Đây là nét rất đặc trưng của nhà người Hoa và nhà Nam Bộ nói chung, còn ở miền Bắc thì hiếm.
Đặc điểm: đơn giản, thường chỉ có lư hương và ly nước, không bày nhiều. Vị trí đặt cần thoáng, nhìn ra trời, không bị mái che kín phía trên — đó chính là ý nghĩa của nó.
2. Ông Địa và Thần Tài đặt sát cửa, dưới đất
Ở nhiều vùng, bàn thờ Thần Tài là thứ có cũng được không cũng được. Trong khu buôn bán như Chợ Lớn thì gần như tiệm nào cũng có, và đặt theo một quy ước khá thống nhất:
- Đặt dưới đất, sát tường, gần cửa chính, hướng ra cửa.
- Ông Địa bên phải, Thần Tài bên trái khi nhìn từ ngoài vào — quy ước phổ biến, tuy có nhà làm ngược.
- Có ly nước, đĩa trái cây, và thường có hũ gạo, hũ muối, hũ nước để quanh năm.
Điều được coi trọng nhất không phải hướng mà là giữ sạch và thay nước đều. Bàn thờ bụi bặm bị coi là bất kính hơn nhiều so với đặt lệch hướng vài độ.
3. Chữ đỏ, câu đối và màu sắc
Chữ Phúc, Lộc, Thọ, Hỷ dán trên cửa hoặc treo trong nhà là nét rất đậm. Vài quy ước hay gặp:
- Chữ Phúc dán ngược — vì "đảo" đồng âm với "đáo", nghĩa là phúc đến. Đây là chơi chữ tiếng Hoa, dán xuôi hay ngược đều không sai, chỉ khác ý.
- Màu đỏ và vàng được dùng nhiều, nhất là dịp Tết và khai trương.
- Tránh màu trắng và đen ở mặt tiền tiệm trong dịp vui — hai màu này gắn với tang lễ trong tập tục.
4. Nhà vừa ở vừa buôn — bài toán riêng của khu này
Đặc điểm nhà Chợ Lớn là tầng trệt làm tiệm, tầng trên ở. Điều này tạo ra vài vấn đề mà nhà thuần ở không có:
- Lối lên nhà không nên trùng lối khách vào tiệm. Nếu buộc phải trùng thì nên có vách hoặc rèm ngăn ở chân cầu thang, để khách không nhìn thẳng lên khu sinh hoạt.
- Bếp không nên nằm ngay sau quầy hàng — mùi thức ăn lẫn vào khu bán. Nếu không dời được thì máy hút mùi và cửa ngăn là bắt buộc.
- Kho hàng và chỗ ngủ nên tách, ít nhất bằng một tầng.
5. Xem ngày — theo lịch nào
Tập tục người Hoa thường dùng lịch âm và chú trọng những ngày như mùng 1, ngày rằm, vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng, và ngày vía của các vị được thờ trong gia đình hoặc hội quán.
Điểm khác so với phong thủy phổ thông: ở đây ngày vía và lệ hội quán có trọng lượng lớn, đôi khi hơn cả ngày tốt tính theo can chi. Người trong nhà thường hỏi ý bậc lớn tuổi hoặc hội quán trước khi làm việc lớn.
Chỗ giống nhau nhiều hơn chỗ khác nhau
Nói cho công bằng: phần lớn nguyên tắc vẫn giống phong thủy phổ thông — cửa không đối cửa, giường không đối cửa, bếp không đối nước, quầy phải tựa lưng và nhìn ra cửa. Cái khác nằm ở lớp nghi lễ và chợ lớn cụ thể, không nằm ở nguyên tắc bố trí.
Nên nếu anh chị mới mở tiệm trong khu này và chưa quen tập tục, thứ tự hợp lý là: làm đúng phần bố trí trước (thứ có lý do thực), rồi hỏi hàng xóm hoặc người lớn tuổi về phần nghi lễ.
Một lưu ý về sự tôn trọng
Nhiều nếp ở đây gắn với tín ngưỡng và ký ức cộng đồng, không chỉ là mẹo bố trí. Người ngoài tới làm ăn nên hỏi trước khi làm những việc dễ gây hiểu lầm — chẳng hạn treo gương bát quái hướng sang nhà đối diện. Ở khu dân cư đông và quen biết nhau, một hành động như vậy có thể bị hiểu là gây sự.