Khai trương, tân gia, cưới hỏi: mấy dịp lớn trong nếp người Hoa
Bài trước so nếp người Hoa vùng Chợ Lớn với phong thủy phổ thông. Bài này đi vào mấy dịp lớn — lúc mà nếp hiện ra rõ nhất.
Điều phải nói trước: không có một nếp chung
Cộng đồng người Hoa ở khu này gồm nhiều nhóm gốc gác khác nhau — thường được gọi theo bang — và mỗi nhóm có tập tục riêng, khác nhau cả về nghi lễ, món ăn, lẫn cách xưng hô.
Nên với mọi việc cụ thể, người đáng hỏi là người lớn trong chính gia đình, không phải bài viết chung. Bài này chỉ ghi phần nhiều nơi cùng có.
Điểm chung xuyên suốt
- Màu đỏ và vàng gắn với dịp vui — bài riêng về màu sắc đã nói kỹ.
- Số chẵn cho việc vui ở nhiều nhóm, nhưng cách kiêng số nào thì khác nhau.
- Coi trọng người lớn tuổi trong việc quyết nghi thức.
- Trọng chữ tín và mối quen trong làm ăn — điều này ảnh hưởng tới cả cách buôn bán chứ không riêng nghi lễ.
Khai trương
Dịp gắn nhất với buôn bán, và cũng là dịp cửa hàng hay được hỏi nhất.
Nếp thường thấy:
- Chọn ngày — nhiều nhà xem ngày, và người xem thường là thầy quen của gia đình.
- Bàn thờ Thần Tài Ông Địa lập trước ngày mở cửa.
- Lễ mở hàng và người mở hàng đầu tiên — nhiều nhà để ý điều này.
- Bảng hiệu — màu, chữ và ngày treo đều có nếp riêng.
- Quà mừng khai trương từ bạn hàng và bà con.
Về quà mừng: người tặng nên hỏi trước xem nhà đó kiêng gì, vì có món ở nhóm này là quý mà ở nhóm khác lại tránh.
Tân gia
- Chọn ngày dọn vào, và nhiều nhà có thứ tự mang đồ vào nhà.
- Bếp và lửa có vai trò trong nếp nhiều nhà — nấu bữa đầu tiên là việc mang ý nghĩa.
- Mời bà con lối xóm — phần này vừa là nếp vừa là chuyện quan hệ láng giềng, và ở khu buôn bán đông đúc thì nó thực tế.
Với nhà ở kiêm cửa tiệm — rất phổ biến ở khu này — thì lễ tân gia và lễ khai trương nhiều khi làm chung, và cách làm tùy nhà.
Cưới hỏi
Đây là dịp nếp khác nhau nhiều nhất giữa các nhóm, nên bài chỉ nêu điểm chung:
- Vai trò của người lớn hai bên rất lớn trong việc quyết nghi thức.
- Trà và lễ mời trà có vị trí trang trọng ở nhiều nhóm.
- Màu đỏ chủ đạo; đồ trang trí và bao lì xì theo bộ.
- Quà và sính lễ có danh mục riêng của từng nhà.
Đây tuyệt đối là việc phải hỏi trong nhà — chi tiết sai trong đám cưới là chuyện nhớ lâu, và không bài viết nào thay được người lớn hai họ.
Về quà tặng trong các dịp này
Cửa hàng hay được hỏi nên tặng gì. Mấy nguyên tắc an toàn:
- Hỏi trước nhà đó có kiêng gì không — câu hỏi này không hề bất lịch sự, ngược lại là cẩn trọng.
- Chọn món dùng được và đẹp, không kèm thông điệp bắt người nhận phải tin gì.
- Chú ý số lượng nếu tặng theo cặp hoặc theo bộ.
- Bao bì màu đỏ hoặc vàng hợp dịp vui ở phần lớn trường hợp.
- Tránh món bán bằng nỗi sợ — không hợp với dịp mừng, và cũng không nên tặng ai bao giờ.
Vì sao trang này không viết chi tiết hơn
Có thể liệt kê thêm rất nhiều chi tiết nghi lễ, nhưng làm vậy dễ thành viết chắc hơn mức mình biết: mỗi nhóm một khác, mỗi nhà một khác, và người đọc lại dễ tưởng đó là chuẩn phải theo.
Nên bài dừng ở phần chung, và nói rõ chỗ nào phải hỏi. Ghi lại thì cẩn trọng, còn phán thì không.
Ngôn ngữ và cách gọi
Một điều người ngoài hay lúng túng khi giao tiếp trong các dịp này: cách gọi và câu chúc khác nhau theo nhóm, và cùng một chữ đọc khác nhau tùy tiếng.
- Không chắc thì chúc bằng tiếng Việt — không ai chê điều đó, và chúc sai âm mới là chuyện ngại.
- Hỏi tên gọi đúng của người lớn trong nhà trước khi dự tiệc là việc nên làm.
- Chữ viết trên đồ mừng nên nhờ người trong nhà xem giúp, nhất là khi đặt khắc.
Điểm cuối đáng nhớ với ai đặt quà có khắc chữ: khắc xong thường không sửa được, nên một tin nhắn hỏi trước là rẻ hơn nhiều so với làm lại cả lô.